Ionawr - Mawrth 2008

oddiwrth y golygydd    erthyglau      newyddion     gwyl gerdd newydd bangor 2008  cyfansoddwyr wrth eu gwaith  llythyr at y golygydd   rhestrau  cyfeiriadur   gweithgor cyfansoddwyr cymru

Yn ystod yr ychydig fisoedd diwethaf, bum mewn cysylltiad â dau fyd cerddorol tra gwahannol. Fel aelod o’r BACS, bum yn gwasanaethu dair gwaith yn ystod y blynyddoedd diwethaf  ar banelau gwahannol yn ymwneud â’r British Academy Classical Awards, yn eu pencadlys yn Llundain. Felly cefais weld a chlywed, yn o fanwl, rai sgoriau clasurol cyfoes. Mae hwn yn gallu bod yn brofiad cyffrous, neu ddigalon, neu wethiau yn codi braw, fel pan roddwyd o’m blaen sgôr i bedwarawd sacsoffon, a minnau heb lawer o syniad beth oedd eu trawsnodiadau. ‘Roedd y broses yn canolbwyntio bob tro, fel y dylai, ar y sgoriau eu hunain, er mai pleser hollol ddiffuant oedd cael cyfarfod a sgwrsio â cherddorion adnabyddus, na fuaswn erioed wedi eu cyfarfod fel arall. Pleser a braint hefyd oedd cael dilyn y broses drwodd i’r seremoni wobrwyo (gweler fy adroddiad isod), ond synnaf eto profiad mor wahannol i hwnnw oedd mynychu’r Diwrnod Ffilm, a noddwyd gan y Welsh Music Foundation yn y “Point”, y neuadd roc a phop byw ym Mae Caerdydd. Noddir y corff ardderchog hwn gan y Cynulliad Cenedlaethol, ac mae’n arddel aelodaeth, a chefnogaeth, i unrhyw unigolyn neu gwmni a fo’n cymryd rhan yn fasnachol mewn unrhyw ffordd ym myd cerdd yng Nghymru (a hynny’n cynwwys cyfansoddwyr annibynol). Gweler fwy am y dydd isod.

Yma roedd y pwyslais ar gynnig cefnogaeth a gwybodaeth i gerddorion ifainc a ddymunai weithio ym maes ffilm, drwy sesiynnau panel a thrwy “speed dating” (sef cyfle i gyfarfod cynhyrchwyr ffilmiau), heb son am yr ugain neu fwy o fyrddau bychain crwn oedd yn llenwi’r neuadd, bob un â phump neu chwech o gerddorion o’i gwmpas yn sgwrsio nerth eu pennau. 

Da oedd cael bod yn y ddau ddigwyddiad!

Enid Luff

Rôl y Sgoriwr (Orchestrator)

Tra bum yn astudio cyfansoddi a sgorio yng Ngholeg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru o 91-94, gyda Mervyn Burtch a James Harrison (gyda golwg ar allu rhoi fy nerth gan fwyaf i gyfansoddi llawn amser wedi graddio), ‘doedd dim modd i mi ragweld y byddwn yn y diwedd yn gweithio gan fwyaf gyda cherddoriaeth pobl eraill

(er y bu gennyf erioed, a dweud y gwir, fwy o ddiddordeb mewn gwaith

cyfansoddwyr eraill nag yn fy ngherddoriaeth fy hun).

Er fy mod yn dâl i sgrifennu llawer o gerddoriaeth wreiddiol ar gyfer ffilm a’r theatr, mae’n wir y byddaf yn treulio’r rhan fwyaf o’r amser yn gweithio fel sgoriwr ar brosiectau ffilm a rhai adlunio (reconstruction projects) - heblaw pan fyddaf yn dysgu yng Ngholeg Gorseinon.

Gwelir rôl y sgoriwr yn aml fel un amwys, a’r un cwestiynnau’n codi bob tro - “Beth mae nhw’n wneud felly? Pa gyfraniad wnan nhw i’r sgôr yn y pen draw?” - a “Pam mae ar Hans Zimmer angen 15 ohonyn nhw ar un prosiect?”  Yr ateb syml i bob cwestiwn (heblaw yr un diwethaf) yw ei fod yn dibynnu gan fwyaf ar y cyfansoddwr.

Oherwydd y cyfyngiadau o ran amser fydd ar y cyfansoddwr ffilm, rhain oherwydd gofyniadau fwy a mwy afresymol y studios, ychydig iawn o amser sydd ganddynt i baratoi sgôr cyfan parod (gallai hyn olygu cyfansoddi a recordio gwerth 70 munud o gerddoriaeth mewn ychydig wythnosau - bu raid i Jerry Goldsmith gynhyrchu sgôr newydd i ‘Chinatown' Roman Polanski''mewn deng niwrnod yn unig!); dyma ble mae galw am sgoriwr. Bydd y rhan fwyaf o gyfansoddwyr yn cynhyrchu braslun o’r gerddoriaeth ar bapur 12/15 erwydd, gyda nodiadau manwl ynglyn â rhannu’r llinynnau, 8vas, 8vbs, effeithiau offerynnol arbennig, ac yn y blaen, ac yna bydd y sgoriwr yn trosglwyddo’r wybodaeth hon i’r “siart” gerddorfaol safonol. Dyma’r broses ddelfrydol, ddilynwyd yn sicr gan gyfansoddwyr megis John Williams, Jerry Goldsmith, Howard Shore, James Horner a Danny Elfman (er i Elfman ddioddef ymgyrch gelwyddig yn ei erbyn wedi iddo orffen ‘Batman' , gyda rhai’n taeru mai ei sgoriwr, Shirley Walker, gyfansoddodd y rhan fwyaf o’r gerddoriaeth. ‘Doedd hyn ddim yn wir, daeth yn amlwg mai cenfigen oedd tu cefn i’r peth, gan fod rhai cyfansoddwyr yn flin bod rhywun heb addysg gerddorol ffurfiol wedi bod mor llwyddiannus.)

Yn naturiol, mae sefyllfa’r sgoriwr yn gallu bod yn wahannol mewn gwahannol amgylchiadau; bydd rhai cyfansoddwyr yn dod â 'midi score'  iddo weithio arno. Gall hyn fod yn gymhleth, gan ddibynnu ar y cyfan ar mor llwyddiannus fu’r cyfansoddwr yn cwanteiddio’r cynnwys (er mwyn ei wneud yn fwy eglur) a pha mor fanwl yw’r offerynniaeth. (Mae ‘midi-sketches’ Hans Zimmer a John Ottman, er enghraifft, yn anhygoel o glir a manwl). 

Bydd cyfansoddwyr eraill yn cynhyrchu braslun piano (piano sketch), ac yna’n mwynhau gêm o ping-pong cerddorol gyda’r sgoriwr, gan daflu syniadau’n ôl ac ymlaen hyd nes bod pawb yn fodlon - ‘dyw hyn ddim yn ddelfrydol pan fo amser yn brin).

Yn drydydd, o dro i dro, ceir hunllef gwaethaf unrhyw sgoriwr, sef gorfod sgorio o   'take down' (‘rwy’n ddiolchgar iawn mai dim ond unwaith y bu raid i mi wneud hyn ); gyda hwn, am ba bynnag reswm y bo, unig ffynhonnell y gerddoriaeth yw recordiad midi - dim braslun, dim sgôr, ond y sain yn unig. Mae problemau a pheryglon sefyllfa fel hyn yn enbyd - byddai’r rhestr yn rhy hir i’w gofnodi - digon yw dweud bod hon yn sefyllfa i’w hosgoi os yw’n bosibl yn y byd, ond ei bod weithiau, o herwydd amgylchiadau anffodus, yn anochel.

Beth bynnag a fo’r dull o gynhyrchi’r sgôr terfynnol, delfryd uchaf y sgoriwr yw bod yn hollol ffyddlon i amcanion y cyfansoddwr, eu deall, a’u parchu beth bynnag y bônt.

Credaf mai’r deffiniad byr gorau o rôl y sgoriwr yw hwn gan Arthur Morton (prif gynorthwywr Jerry Goldsmith' am dros 30 mlynedd):

       "I take the music from the little paper and put it on the big paper".

Efallai bod hwn yn ddisgrifiad ychydig rhy syml o waith cymhleth, ond yn y bôn, mae’n ffitio i’r dim.     

Leigh Phillips

Y British Composer Awards 2007

Cystedlir am y gwobrau yma mewn deuddeg categori. Dyfernir pob gwobr am ddarn sylweddol o gerddoriaeth, ac mae’n rhaid i bob darn gael ei yrru i mewn gan rywun heblaw’r cyfansoddwr, hynny yw, bydd pob darn eisoes wedi bod allan o flaen y cyhoedd.’Roedd hyn yn ffactor newydd a phwysig pan sefydlwyd y Gwobrau ym 2003 gan y British Academy of Composers & Songwriters, ar y cyd gyda’r Performing Right Society a BBC Radio 3 (yn 2007, aeth y gystadleuaeth yn ryngwladol am y tro cyntaf). Mae’r deuddeg categori’n cynnwys cerddoriaeth glasurol fodern o bob math, o ddarnau i’r llwyfan i gerdd litwrgaidd a cherddoriaeth gymunedol, gan gynnwys Gwobr Gwrandawyr Radio 3. Ennillwyd hwn eleni gan ein haelod ni, Guto Puw, am ei Gonsierto Obo. 

Cafodd y pob un o’r darnau eisoes eu perfformiad cyntaf, hynny gan berfformwyr proffesiynol, ac ar y cyfan, ‘roeddynt wedi eu comisiynu. Dim byd o’i le ar hynny, ond - trawyd fi gan anhawster llawer ohonynt i’w canu neu i’w chwarae, heb fod yr anhawster hwnnw ynddo’i hyn yn arwain at ddarn mwy cerddorol, ond yn hytrach at berfformiad llwyddiannus o ddarn annodd. Beth yw gwerth cerddorol y fath broses? Gobeithio bydd cyfansoddwyr y darnau hyn yn maddeu i mi am ofyn - oes raid i gerddoriaeth gyfoes fod mor ddieflig o annodd trwy’r amser?

I‘r gwrthwyneb, wrth wrando ar ddarn buddugol Tariq O’Regan yn y categori litwrgaidd, Threshold of  Night, trewir y gwrandawr yn gyntaf gan hud a phwer y gerddoriaeth, a dim ond yn ail gan anhawster, os hynny hefyd, ei pherfformio.

Sut bynnag am hynny, cynhaliwyd yr holl brosiect gyda gofal a chwrteisi. ‘Roedd y dyddiau panel wedi eu trefnu’n ardderchog, gyda thê a choffi, a phob help, ar gael trwy’r dydd.

Cynhaliwyd y seremoni wobrwyo yn Llundain, yn y Glaziers Hall, ar lan yr afon Thames, dan gysgod London Bridge. Llywyddwyd gyda’i hawdurdod a’i hasbri arbennig ei hunan gan Errolyn Wallen (a dderbyniodd MBE yn ddiweddar am wasanaeth i gerddoriaeth), a chlywsom ddetholiad o’r darn buddugol ym mhob categori. ‘Roedd cyngerdd yn dilyn y seremoni, ond yn anffodus, oherwydd amserion trenau o orsaf Llundain Paddington i Gaerdydd, bu raid i mi ei throi hi am adre. 

Enid Luff

Dydd Cerddoriaeth a Ffilm yn The Point, Bae Caerdydd

Trefnwyd y Dydd gan y  Welsh Music Foundation (www.welshmusicfoundation.com - gwefan gwerth ymweld â hi) - yn groesawgar, gyda strwythyr clir, a chyda digon o gyfle i bawb ymgyfarfod a chymysgu a thrafod. ‘Roedd pobl yno o bob maes proffesiynol, ond gan fwyaf wrth gwrs o fyd ffilm a’r cyfryngau, ac o bob rhan o Gymru.

     Wedi cofrestru a chael coffi, cychwynwyd gyda sgwrs gan yr ymgynghorydd Ivan Chandler ar hawlfraint cerddorol, a thrwyddedu cerddoriaeth ar gyfer ffilm, maes llawn peryglon ac anhawsterau i gyfansoddwr dibrofiad. Arweiniodd hyn yn uniongyrchol at gynnwys yr awr nesaf, sef sesiwn panel gyda’r cynhyrchydd ffilm  Gethin Scourfield, Hywel Evans o EMI, Matt Biffa, arolygwr cerddoriaeth gydag Air Edel, John Hywel Morris o’r MCPS/PRS Alliance, a’n haelod adnabyddus ninnau, John Hardy. Rhedai’r un thema drwy gydol y sesiwn, yn pwysleisio rhan mor hanfodol oedd hawlfraint i’r holl broses o ddod â ffilm a cherddoriaeth ynghyd.

Yn y prynhawn, cafwyd cyfle i nifer o gynhyrchwyr ffilm gyfweld â chyfansoddwyr oedd eisoes wedi gyrru eu henwau i mewn, am ddeng munud bob un - cwtogwyd hyn at bum munud, oherwydd cymaint oedd y galw. Agorwyd y bar wedyn am bedwar o’r gloch, i bawb gael rhwydweithio unwaith eto cyn ei throi hi am adre. Diolch, Welsh Music Foundation, am un o’r dyddiau prysuraf a mwyaf diddorol a gefais ers talwm!

Enid Luff

Brian Noyes
Cafodd Brian ei dderbyn i “restr fer” yr spnm am 2007 - 2010, gyda’i ddarn cerddorfaol  Points of Decision - symphonic metamorphoses on John Clare, a gaiff berfformiad gan GBBC ym Manceinion ym mis Chwefror (gweler y Rhestrau)

Am ragor o wybdaeth, cliciwch ar:

http://www.spnm.org.uk/?page=shortlist/composer.html&id=283 

Meddai Brian:
Mae fy narn - "Points of Decision" - yn 25 munud o hyd, gyda’r is-deitl ‘Symphonic Metamorphoses after John Clare'. Ei fan cychwyn yw’r foment pan benderfynnodd  John Clare, y “bardd gwledig” o Swydd Northampton, gerdded i ffwrdd o’r gwallgofdy yng Nghoedwig Epping ble cafodd ei garcharu am ddim heblaw “gormodedd o farddoni”, yn ôl y meddygon.Traethawd simffonig yw’r darn hwn, yn seiliedig ar naratif thema gerddorol a’i datblygiad. Bydd y perfformiad a’r recordiad yn cymryd lle ar y cyd gyda’r  spnm a Cherddorfa Ffilarmonig y BBC, mewn cyngerdd gwadd yn Studio 7 , New Broadcasting House, BBC Manceinion (gweler y Rhestrau).

Gan fy mod n’awr ar restr yr spnm o 2007 - 2010, mae hyn yn rhan o hyrwyddo fy ngwaith . Bydd Cantemus Chamber Choir, Cymru yn perfformio darn corawl byr gennyf,  Mirembe, Oscar (gweler y Rhestrau). Cyfansoddwyd y darn yr hydref diwethaf er cof am fyfyriwr corawl, Oscar Ahumuza, a fu farw yn drasig mewn damwain yn ystod y flwyddyn ddiwethaf. ‘Roedd yn aelod o’m côr myfyrwyr, yr Atlantic College Tour Choir, ym 2005.

Michael Charnell-White
Fe glywyd darn buddugol Michael, Ffantasia ar y dôn emyn 'Groeswen' , i organ, mewn cyngerdd yng Nghapel Bethania Chapel, yr Wyddgrug, ddydd Gwener Ionawr 11, 2008. 

Oddiwrth Stephen Goss:
 Efallai y carech wybod bod fy CD newydd, Frozen Music, newydd ddod allan. Bydd ar gael drwy  Amazon ac iTunes rywdro mis Ionawr, ond gallwch ei gael ’nawr (yn rhatach) o wefan Cadenza Music. 

www.cadenza-music.com/Scripts/prodView.asp?idproduct=134 

Manylion llawn yn www.stephengoss.net/home.html 

Dafydd Bullock
Bydd y Ni Ensemble o’r Cyfandir, yn perfformio Chica Latina, gan Dafydd, mewn cyngerdd yn cynnwys darnau gan Michael Berkeley, Dafydd Bullock, a Ben Ellin, (gweler y Rhestrau). Mae’r Ensemble hwn wedi ennill sawl gwobr eisoes. Mae ei aelodau’n hannu o gerddorfeydd yn Saarbrucken, Luxemburg and Brussels. Byddant yn ymweld am y tro cyntaf â Choleg Brenhinol Cerdd a Drama Cymru. 

Hilary Tann
Bydd perfformiad o Gonsierto Obo a Llinynnau Hilary, Shakkei, gafodd ei berfformiad cyntaf yng Ngwyl Llanandras, 2007, mis Ionawr 2008 yn Nulyn (gweler y Rhestrau). Y Cyfansoddwr  Gwyddelig Jane O’Leary  fydd prif gyfansoddwr yr achlysur.

Mervyn Burtch 
Ym mis Ebrill, 2008, perfformir  fy narn 'Elegy for Arthur' , i Gôr, Ffidil, a Thelyn, yn rhaglen agoriadol Cystadleuaeth Ffidil Ryngwladol Menuhin (gweler y Rhestrau). Bydd fy opera i blant, 'Jason and Hanna', yn cael ei pherfformio ym mis Ebrill yn Winnipeg, Canada, ac ym mis Mehefin gan y Manitoba Opera.

•   MERCHER (27-02-08)

10am-12pm Neuadd Powis 
Gweithdy Jas ar gyfer disgyblion ysgolion Glancegin a Hirael, dan arweiniad Paula Gardiner

8pm Neuadd Powis
Jas gyda Paula Gardiner (bas dwbl) Lee Goodall (sacs) Mark O’Connor (drymiau) yn perfformio eu trefniannau jas dyfeisgar a’u cyfansoddiadau gwreiddiol mewn awyrgylch hamddenol.  

•   IAU (28-02-08)

1pm Neuadd Powis 

Cyngerdd Electroacwstig
sy’n arddangos darnau electronig gan fyfyrwyr o Brifysgolion Bangor a Huddersfield.

8pm Neuadd Powis 
Portread o Matthew Adkins
ElectroacwstigCYMRU
yn cynnwys cerddoriaeth y cyfansoddwr electroacwstig Matthew Adkins, ei ddisgyblion a’i gydoeswyr.

•   GWENER (29-02-08)

10am -12pm Neuadd yr Ysgol Cerddoriaeth, PB
Gweithdy Cyfansoddi gyda Huw Watkins (piano) ac Alexandra Wood (ffidil)

2pm Neuadd yr Ysgol Cerddoriaeth, PB
Huw Watkins mewn sgwrs gyda Geraint Lewis.

8pm Neuadd Powis
Huw Watkins (piano) Alexandra Wood (ffidil) datganiad sy’n cofleidio gweithiau gan gyfansoddwyr o’r ugeinfed ganrif hyd y presennol, gan gynnwys Huw Watkins, Webern, Britten, Goehr, MacMillan, Puw a Whitmarsh.

•   SADWRN (1-03-08)

10am-12pm Neuadd Pritchard-Jones 
Dosbarth Meistr gyda Jeremy Huw Williams (bariton) ac aelodau o Gerddorfa Siambr Cymru

2pm Neuadd Powis 
John Cage - Imaginary Landscapes Rhif 4 ar gyfer 12 radio 
a berfformir gan fyfyrwyr Ysgol Cerddoriaeth Prifysgol Bangor, dan arweiniad Guto Pryderi Puw. Seiliwyd y darn anarferol hwn ar ddulliau gweithredu siwans Cage, lle ceir cymysgedd o ‘seiniau gwyn’ a darllediadau ar hap, sy’n creu haenau cynnil o swˆn a distawrwydd, sy’n gwbl ddibynnol ar y darllediadau a dderbynnir ar y pryd.

8pm Neuadd Prichard-Jones
Cyngerdd Dydd Gwˆyl Ddewi
Jeremy Huw Williams (bariton) a Cherddorfa Siambr Cymru (arweinydd: Anthony Hose)
yn perfformio rhalgen gan gyfansoddwyr Cymreig, gan gynnwys Hoddinott, Mathias, Metcalf, Mivall a Philips.

Tocynnau:
Theatr Gwynedd (01248) 351708

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â:

Ysgol Cerddoriaeth
Prifysgol Bangor
Ffordd y Coleg
Bangor
Gwynedd
LL57 2DG
01248 38218

(Gadewir y llythyr hwn yn yr iaith wreiddiol er mwyn cadw idiom wreiddiol ei awdur).

[Gyrrwch ateb i hwn, rywun? - Gol.]